De volgende personen worden geadviseerd vanuit het RIVM om zich te laten vaccineren:

• Personen van 60 jaar en ouder, onafhankelijk of ze MS hebben.
• Mensen vanaf 18 jaar tot en met 59 jaar die jaarlijks de uitnodiging krijgen voor de griepprik. Hieronder vallen ook mensen met de diagnose MS met of zonder immuun modulerende MS therapieën.
• Volwassenen en kinderen uit medisch hoog risicogroepen (bijvoorbeeld mensen met een ernstige afweerstoornis, bijvoorbeeld door het gebruik van B-cel depleterende behandelingen (mensen die Ocrevus of Kesimpta gebruiken) en S1P-modulatoren (fingolimod, siponimod, ponesimod en ozanimod)

Mensen boven de 60 jaar oud ontvangen standaard een uitnodiging voor vaccinatie via RIVM. Patiënten van 18-59 jaar met een indicatie voor de griepprik kunnen zelf een afspraak inplannen inplannen bij de GGD voor een coronaprik. Hiervoor is geen uitnodigings- of verwijsbrief nodig.

In onderstaande infografiek vat nog eens samen hoe je een afspraak kan maken voor de coronaprik.

Roken heeft een bewezen negatief effect op het beloop van MS. Wij adviseren iedere patiënt om niet te roken of te stoppen met roken.

De meeste patiënten hebben in het begin van de ziekte de relapsen remitting vorm (RR-MS) welke bij de meerderheid na twintig jaar een chronisch progressief stadium (SPMS) zal bereiken. Roken kan het proces van RR-MS naar SPMS versnellen. Elk extra jaar dat patiënten niet roken hebben zij 5% minder kans dan rokers om over te gaan naar het progressieve stadium.

ALCOHOL

Er is vooralsnog geen duidelijke relatie aangetoond tussen alcohol en het beloop van MS. Wel is bekend dat alcohol in het algemeen effect heeft op de werking van de kleine hersenen (onderdeel van het centrale zenuwstelsel) die met name zorgen voor de coördinatie van bewegingen en daarmee ook de spraak. Als je door MS al moeite hebt met de coördinatie, kan alcohol deze symptomen tijdelijk versterken en gevaarlijke situaties veroorzaken (zoals vallen).

Ook kunnen bij gelijktijdig gebruik van MS medicatie onverwachte bijwerkingen optreden wanneer je alcohol drinkt.

Bewegen

Lichaamsbeweging is gezond zowel voor lichaam als geest. De algehele conditie blijft erdoor op peil en het zorgt voor een betere stemming. Ook is het goed voor de stoelgang. Voor patiënten met MS is beweging extra belangrijk omdat er door de ziekte afname van kracht en coördinatie kan ontstaan. Door te sporten worden de verschillende lichaamsfuncties getraind en beter behouden. Ook kan beweging een positief effect hebben op vermoeidheid.

Belangrijk is wel om overbelasting te voorkomen. Een fysiotherapeut kan hierbij advies geven en meedenken over specifieke wensen ten aanzien van sport en beweging.

Onderzoek heeft aangetoond dat COVID-19 vaccinaties bij MS patiënten zonder afweer onderdrukkende medicijnen even goed werken als bij mensen zonder MS. Ook laten onderzoeken zien dat bij de meeste patiënten die wel medicijnen gebruiken voor MS, de vaccinaties even goed werken als bij mensen zonder MS. Er zijn hier wel uitzonderingen op.

Onderzoek toont aan dat patiënten die worden behandeld met fingolimod (en waarschijnlijk ook siponimod en ozanimod) en ocrelizumab en rituximab (en waarschijnlijk ook ofatumumab) mogelijk minder goed beschermd zijn na een COVID-19 vaccinatie. In deze onderzoeken worden meestal de antistoffen gemeten tegen het coronavirus na vaccinatie, maar dit is niet de enige manier waarop het afweersysteem kan beschermen na vaccinatie. Mensen zonder antistoffen zijn mogelijk deels dus toch beschermd, maar we weten niet in welke mate. Het is daarom verstandig om ervan uit te gaan dat wanneer u één van deze medicijnen gebruikt, u niet of minder goed beschermd bent tegen een COVID-19 infectie.

Wie krijgen een extra vaccinatie aangeboden?

Het kabinet heeft dinsdag 14-9-2021 besloten dat bepaalde groepen een extra vaccinatie aangeboden krijgen omdat deze groepen waarschijnlijk minder goed beschermd zijn. Het gaat daarbij om patiënten die worden behandeld met fingolimod, siponimod, ozanimod, ocrelizumab, rituximab of ofatumumab.

Ik gebruik één van de bovenstaande medicijnen, hoe krijg ik de extra vaccinatie aangeboden?

U krijgt een uitnodiging via uw ziekenhuis. In de uitnodiging staat een telefoonnummer waarmee u een afspraak kunt maken voor de vaccinatie. Dit zal gebeuren op een GGD priklokatie. U krijgt dan een mRNA vaccin (Pfizer of Moderna), ook als u eerder een vaccin heeft gehad van AstraZeneca of Janssen. U hoeft zich niet te melden bij uw neuroloog of het ziekenhuis. Het is belangrijk uw uitnodiging mee te nemen naar de afspraak.

Ik gebruik één van de bovenstaande medicijnen, wanneer krijg ik de extra vaccinatie aangeboden?

Vanaf oktober ontvangen de mensen die in aanmerking komen een uitnodiging voor hun derde vaccinatie. Zodra we daar meer over weten zullen we de informatie op onze website aanpassen.

Ik gebruik één van de bovenstaande medicijnen, hoe groot is de kans dat de extra vaccinatie mij wel of beter zal beschermen?

We weten niet in hoeverre een extra vaccinatie patiënten extra zal beschermen. Hier zal op korte termijn extra onderzoek naar worden verricht.

Ik gebruik één van de bovenstaande medicijnen maar heb bewezen antistoffen na vaccinatie, moet ik toch een extra vaccinatie krijgen?

Ons advies is wanneer u één van bovenstaande medicijnen gebruikt en u wel al antistoffen heeft, om u wel opnieuw te laten vaccineren. De hoeveelheid van de antistoffen zou namelijk minder kunnen zijn. Een extra vaccinatie zou u alsnog een betere bescherming kunnen geven.

Moet ik mijn medicijnen uitstellen of stoppen voor de vaccinatie?

Het uitstellen of stoppen van uw medicijnen kan gevolgen hebben voor uw MS. Daarom adviseren we om de medicijnen niet te stoppen of uit te stellen voor de extra vaccinatie.

Advies MS-Centrum ADRZ ten aanzien van COVID-19 vaccinatie bij mensen met Multiple Sclerose, gebaseerd op de landelijke en regionale adviezen

COVID-19 vaccinaties zijn niet bij mensen met MS en bij mensen die ziektemodulerende therapie gebruiken onderzocht.

Het hier gegeven advies is gebaseerd op de adviezen van het RIVM:

COVID-19-vaccinatie van immuungecompromitteerde patiënten | LCI richtlijnen (rivm.nl)

MS experts hebben dit aangepast voor mensen met MS. Het kan aan de hand van nieuwe inzichten aangepast worden. De adviezen gelden voor het Pfizer en Moderna vaccin. Dit zijn de vaccins die momenteel in Nederland gegeven worden.

Het advies aan alle patiënten met MS is om zich te laten vaccineren. Dit geldt ook voor mensen met ziekte modulerende therapie, ongeacht welke therapie ze gebruiken. Bij aantal therapieën is het van belang om met uw behandelaar contact op te nemen voor eventueel aanvullende adviezen. In de tabel hieronder kunt u per ziekte modulerende therapie zien welke actie u moet ondernemen bij het ontvangen van oproep tot vaccinatie.

Vanwege de ingewikkelde logistiek rondom vaccinatie planning is individuele timing van vaccinatie op dit moment niet mogelijk. Daar waar nodig zal uw behandelaar de timing van bepaalde ziekte modulerende therapie aanpassen met de reden dat het vaccin dan waarschijnlijk beter zal werken.

Interval tussen Influenza en COVID vaccinatie

Het advies is om een interval van minimaal 7 dagen aan te houden tussen COVID en influenza vaccinatie.

ACHTERGRONDEN BIJ DE ADVIEZEN

Vaccinaties bij mensen met MS: mensen met MS kunnen zich gewoon laten vaccineren. Alleen levend verzwakte vaccins kunnen niet gegeven worden aan mensen die ziektemodulerende behandeling krijgen. Bij ocrelizumab en fingolimod zijn er studies verschenen waaruit blijkt dat vaccins in het algemeen verminderd effectief kunnen zijn. Gezien het werkingsmechanisme van alemtuzumab en cladribine ligt het voor de hand dat dit vlak na toediening van een kuur ook voor deze medicijnen zal gelden.

COVID19 vaccinaties: in Europa zijn het Pfizer- en Moderna-vaccin goed gekeurd. Beiden betreffen mRNA vaccins, hetgeen een nieuw soort vaccins zijn. De vaccinatie bestaat uit een tweetal injecties met een drie (Pfizer) of vier (Moderna) weken interval. Immunisatie treedt op na ongeveer 4 weken. Het AstraZeneca-vaccin (Oxford-virus-vector-vaccin) is in Europa nog niet goed gekeurd (wel in Groot-Brittannië). Hier wordt gebruik gemaakt van een chimpansee adenovirus. Andere vaccins zijn momenteel nog in onderzoek.

INTERNATIONALE ADVIEZEN

http://www.msif.org/covid19.

MS Society Medical Advisers release consensus statement on MS treatments and COVID-19 vaccines | Multiple Sclerosis Society UK

Vaccinatie tegen COVID-19 | MS-Liga Vlaanderen (ms-vlaanderen.be)

LITERATUUR

Efficacy and Safety of the mRNA-1273 SARS-CoV-2 Vaccine L.R. Baden NEJM. December 30, 2020, DOI: 10.1056/NEJMoa2035389

Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine Fernando P. Polack NEJM December 10, 2020, DOI: 10.1056/NEJMoa2034577

Safety and efficacy of the ChAdOx1 nCoV-19 vaccine (AZD1222) against SARS-CoV-2: an interim analysis of four randomised controlled trials in Brazil, South Africa, and the UK Merryn Voysey et al Lancet. 2020 Dec 8;397(10269):99-111.

Practice guideline update summary: Vaccine preventable infections and immunization in

Multiple sclerosis Report of the Guideline Development, Dissemination, and Implementation Subcommittee of the American Academy of Neurology Mauricio F. Farez, et al Neurology 2019;93:584-594.

Standpunt landelijke MS werkgroep over MS en COVID-19 dd. 10 juli 2020.

Patiënten met MS kunnen tot de risicogroepen voor COVID-19 behoren doordat ze:

• Ernstig aangedaan zijn door hun ziekte
• Immuunsuppressieve medicatie gebruiken
• Comorbiditeit hebben die een verhoogd risico geeft: hogere leeftijd, ernstig overgewicht, chronische hartproblemen, chronische longproblemen, nierziekte en suikerziekte.

De werkgroep is van mening dat patiënten die een behandeling met alemtuzumab of cladribine hebben gehad met daarna een nog aanwezige lymfopenie tot de risicogroep behoren.

Patiënten die B-cel depletie hebben na behandeling met ocrelizumab of rituximab hebben mogelijk een verhoogd risico op een ernstiger beloop van COVID-19. Geadviseerd wordt om deze groep laagdrempelig tot de risicogroep te rekenen. Weeg daarbij ook andere risicofactoren voor een ernstig beloop van COVID-19 mee.

Voor patiënten die andere immuunmodulerende middelen gebruiken wijzen de beperkte gegevens vooralsnog niet op een ernstiger beloop van COVID-19. De werkgroep vindt het verstandig een patiënt met een lymfopenie die onder de voor het medicijn gebruikelijke acceptabele niveau ligt als risicopatiënt te beschouwen. Geadviseerd wordt om bij deze groep ook andere risicofactoren voor een ernstig beloop van COVID-19 mee te wegen.

Voor algemene adviezen verwijzen we naar de website van het RIVM (https://www.rivm.nl/coronavirus/covid-19/vragen-antwoorden). Voor de risicogroepen worden extra adviezen gegeven (https://www.rivm.nl/coronavirus-covid-19/risicogroepen).

Op basis van internationale adviezen en expert opinion komen we tot de volgende adviezen met betrekking tot het gebruik van immunomodulerende therapie:

Bij patiënten die al immuunmodulerende behandeling gebruiken:

• Continueer het gebruik van dimethylfumaraat, fingolimod, glatirameeracetaat, interferon-bèta, natalizumab en teriflunomide. Bewaak indien van toepassing het voor het middel acceptabele niveau van de lymfocyten (zie Farmacotherapeutisch Kompas).
• Voor mensen die behandeld worden met ocrelizumab valt te overwegen een volgende gift één tot enkele maanden uit te stellen als op basis van epidemiologische ontwikkelingen de inschatting is dat de patiënt na de gift een reële kans op blootstelling aan Sars-CoV-2 heeft. Bij maandelijkse metingen van de aantallen B-cellen is dit waarschijnlijk een veilige strategie. Een volgende gift moet overwogen worden bij een totaal aantal B-cellen > 10 x 10³/mL.
• Wees zeer terughoudend met het geven van vervolggiften van alemtuzumab en cladribine. Beslis op individuele basis of en wanneer een volgende gift gegeven moet worden, met in de afweging de mate van ziekteactiviteit voorafgaande aan de behandeling, risicofactoren voor een ernstiger beloop van COVID-19 en epidemiologische ontwikkeling van de SARS-CoV-2 pandemie. Isoleer mensen sociaal zolang zij na de behandeling een lymfopenie hebben.

Bij start medicatie:

• Dimethylfumaraat, fingolimod, glatirameeracetaat, interferon-bèta, natalizumab en teriflunomide kunnen gestart worden.
• Maak bij het opstarten van ocrelizumab een risicoafweging. Start laagdrempelig bij grote inflammatoire ziekteactiviteit, ontbreken van risicofactoren voor een ernstiger beloop van COVID-19 en gunstige epidemiologische vooruitzichten, wees terughoudend als niet aan deze voorwaarden is voldaan.
• Wees zeer terughoudend met het opstarten van alemtuzumab en cladribine. Start deze behandelingen na zorgvuldige afweging waarbij vooral van belang zijn: de inflammatoire activiteit van de MS, risicofactoren voor een ernstiger beloop van COVID-19, epidemiologische ontwikkelingen rond de verspreiding van SARS-CoV-2 en het al dan niet aanwezig zijn van alternatieven. Isoleer mensen sociaal zolang zij na de behandeling een lymfopenie hebben.

Bij een exacerbatie (Schub) van de MS:

• Wees terughoudend met het gebruik van een methylprednisolonkuur bij een schub

De adviezen kunnen aan de hand van nieuwe gegevens aangepast worden.